Ayanağa Konağı

Divriği sivil mimarisinin en güzel örneklerinden olan Ayanağa Konağı, özellikle yapı ayrıntılarındaki ahşap işçiliğiyle dikkat çekmektedir. Konağın 1838 yılı civarında yapıldığı tahmin edilmektedir. Konağı Karamahmud oğlu Mehmed Ağa yaptırmıştır. Büyük bir konak olarak inşa edilen yapı, Divriği’nin eski evlerinin önemli örneklerindendir.

Ayanağa Konağı'nın yapımında bölgedeki ustalar dışında Sivas’tan ve Trabzon’dan getirilen ustalar da çalışmıştır. Bugün sekiz ayrı kapı numarası olan yapı aslında tek ve bütün bir konak olarak yapılmıştır. Konağın esas plan şekli; selamlık, arkada avluya bakan mabeyn, daha arkada ara sokak boyunca uzayan harem olmak üzere üç ana bölümden meydana gelmiştir. Ancak bu orijinal plan şekli korunamadığı gibi günümüzde ancak Selamlık bölümünün bir kısmı restore edilerek ziyarete açılmıştır. Bu üç bölüm alt ve üst katta birbirine sofalar, dehlizler ve kapılarla bağlıdır; ancak bugüne bu bütünlük ve bağlantı kalmamıştır. Avlular da birer ara duvar ile bölünmüştür. En büyük tahribat ise selamlıkla mabeyn daireleri arasındaki bağlantıda olmuş, burada mevcut bulunan büyük divanhane ve dört oda ile alttaki ahır tamamen yıkılmıştır.   Konağın özgün yapısında avlu iki kanatlı kapı ile sokağa açılmaktadır. Bu kapılardan kuzeyde kalan kapı asıl cümle kapısıdır. Diğer kapı ise daha çok hizmetlilerin ve hayvanların giriş çıkışı için kullanılmıştır. İki katlı olan selamlık bölümünün alt katı ahır, depo ve hizmetli odasından oluşmaktadır. Üst kata çıkan ayakçak, bunun bağlı olduğu ayakçakbaşı, divanhane ve divanhanenin altında bulunan at örtmesi kısımları yıkılmış durumdadır.   Konağın orijinal planında üst katta geniş bir selamlık sofası, sokak cephesinde bir başoda (büyük yaz odası), kahve ocağı, yaz odası ve bir oda daha bulunmaktadır. Başodanın avlu tarafında büyük kış odası ve selamlık sofasının etrafında beş oda daha vardır. Günümüzde ise ön cephedeki başoda, kış odası, kahve ocağı, ikinci yaz odası ve arka odalardan bir tanesi kalmıştır. Başoda, Divriği evlerinde selamlığın en önemli bölümüdür.