Merzifonlu Kara Mustafa Paşa Camii

Osmanlı sadrazamlarından Kara Mustafa Paşa tarafından 1666 yılında yaptırılmıştır. Dikdörtgen planlı caminin dış duvarları tümüyle düzgün kesme taştan örülmüştür. Sivri kemerlerle bağlı dört sütunun oluşturduğu üç gözlü, tavanı ahşap kaplı bir son cemaatyeri bulunur. İbadet mekanının üzeri büyükçe bir kubbe ile örtülüdür. İç kısmı 19'uncu yüzyıl özelliği gösteren kalem işleri ile süslü olan kubbenin sekizgen kasnağının köşe boşlukları yine sekizgen ağırlık kuleleri ile desteklenmiş ve estetik açıdan bir bütünlük sağlanmıştır.

Fotoğraf: Amasya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü

Cami, kubbe kasnağının her yüzündeki ikişer küçük pencere ve beden duvarlarındaki üçü altta üçü üstte olmak üzere altışar pencere ile aydınlatılmıştır. Caminin en dikkat çekici yanlarından biri de avludaki şadırvanıdır. 19'uncu yüzyılda yapıldığı düşünülen şadırvan temel olarak ahşap yapılıdır. Sivri bakır külahını sekiz ahşap sütun taşır.

Fotoğraf: Amasya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü

Şadırvanın asıl özelliği ise tavanındaki kalemişi süslemelerdir. Zileli Emin’in bu süslemeleri 1875 yılında yaptığı, süslemeler arasına düştüğü tarih ve isimden anlaşılmaktadır. Süslemelerde üç yerin resmedildiğine inanılır. İlki İstanbul’dur. Resim dikkatle incelendiğinde Galata ve Bayezid Kuleleri arası, Haliç ve Galata Köprüsü, Sultanahmet, Ayasofya ve Süleymaniye Camileri ve Çemberlitaş seçilebilmektedir.

Fotoğraf: Amasya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü

Tavan süslemelerinin ikinci sahnesi Amasya’ya benzetilir.  Sahnede kale, nehirdeki su değirmenleri ve Bayezit Camii’ne benzer yapılar görülebilmektedir. Üçüncü sahnenin ise Viyana şehri önlerindeki Osmanlı ordusunu tasvir ettiği düşünülür. Zamanın anlayışı gereği insanın resmedilmediği sahnede patlayan top ve silahların yanında çadırlar görülmektedir. Altan resmi sınırlandıran kubbe eteğindeki dikdörtgen uçları ovalleşen kademeli düğümle sonuçlanan altı adet kartuş kuşaklar içerisinde; siyah zemin üzerine çağla rengi bitkisel motiflerin dolgu olarak kullanıldığı Arapça sülüs hatla yazılmış Hadis-i Şerif; “accilûbi’ssalâtikable’l fevt ve accilûbi’ttevbetikable’l mevt” “vakit geçmeden namazda, ölüm gelmeden tövbede acele edin”altı adet kartuş şeklinde yazı dolanmaktadır.

Cami avlusunun Taşhan tarafındaki girişi de yine görülmeğe değerdir. Üzerinde küçük bir odacığı bulunan derin kemerli girişin kemeri renkli taşlardan örülmüştür. Avluda çapları yaklaşık 3 metre olan iki de yaşlı çınar bulunur.